Chợ ông tạ ở đâu

Đến nay, nhiều người vẫn còn truyền tụng về ông về tài năng, đức độ và lòng yêu thương con người.

Vị lương y giỏi và đức độ

Nhắc đến địa danh ngã ba ông Tạ, nhiều người sống lâu đời trên đường Phạm Văn Hai [P.5, Q.Tân Bình] vẫn còn nhớ rất rõ.

Theo bà Tô Thị Mai [78 tuổi, ngụ 20 Lưu Văn Trú, P.5] ông Tạ trước đây có mở một hiệu thuốc tên Đông Y Thủ Tạ nằm góc đường Phạm Văn Hai - Cách Mạng Tháng Tám bây giờ.

Những địa danh người Sài Gòn đều biết - Kì 1: Ngã tư Bảy Hiền truyền thuyết

Ngã ba Ông Tạ ngày nay luôn sầm uất và đông đúc 

Ảnh:An Huy

Ông là người thầy thuốc giỏi và nổi tiếng. Đa phần người bệnh tìm đến cơ sở của ông khám bệnh và lấy thuốc về uống đều khỏi. Tiếng lành đồn xa, nên hàng ngày có nhiều người khắp các tỉnh Nam Kỳ và đồng bằng Sông Cửu Long tìm về chữa bệnh, thành thử cửa hiệu ông không ngớt người ra vào hằng ngày.

Ngoài chữa bệnh, ông còn là nhà hảo tâm thường xuyên giúp đỡ người nghèo. Trước cửa hàng bán thuốc ông luôn để một thùng nhôm đựng tiền lẻ. Một số người khi tìm về đây chữa bệnh nghèo khó ông đều không lấy phí, thậm chí còn bốc tiền lẻ giúp đỡ tiền ăn uống và tiền xe đò về quê.

Thời chiến tranh, nhiều phụ nữ có con nhưng không có điều kiện nuôi đều đem đến hiệu thuốc để lại và thầy nhận nuôi, cho ăn học lớn khôn nên người.

Khi thầy thuốc Thủ Tạ qua đời, đám tang ông có rất đông người tập trung về viếng. Quan tài được kéo bằng cỗ xe ngựa 6 con, chạy từ nhà lên ngã tư Bảy Hiền vòng theo đường Cộng Hòa xuống vòng xoay Lăng Cha Cả và về chôn tại nhà. Sau khi mất, hiệu thuốc được truyền lại cho con cháu tiếp tục phát triển, đến nay vẫn còn.

Theo bà Mai, trong những năm chế độ cũ, cả làng chỉ một nhà thầy Thủ Tạ có giếng nước, mọi người ngày ngày ghé giếng gánh nước về dùng, ổng cũng vui vẻ và hay hỏi thăm mọi người về làm ăn và sức khỏe.

Ngã ba Ông Tạ trước đây là giao lộ giữa đường Lê Văn Duyệt – Thoại Ngọc Hầu [nay là Cách Mạng Tháng Tám – Phạm Văn Hai], khi ông mất, nhiều người qua đây đều nhớ và tiếc thương ông Thủ Tạ, từ đó ngã ba này cũng gọi với tên thân thuộc là ngã ba Ông Tạ.

Địa danh ngã ba Ông Tạ luôn được người Sài Gòn nhắc mỗi khi đi qua giao lộ Cách Mạng Tháng Tám – Phạm Văn Hai [Q.Tân Bình].

Ảnh: An Huy

Cánh tay nâng đỡ người bệnh

Theo Lương y Nguyễn Văn Huệ, cháu nội Ông Tạ, trong thời kỳ người Pháp đô hộ ngã ba này được dựng lên một cái tháp cao để người dân từ các khu vực Củ Chi, Hóc Môn vào Sài Gòn buộc phải qua đây để lính kiểm soát, gọi là ngã ba Tháp.

“Ông nội tôi tên là Trần Văn Bỉ [1918 - 1983] quê Mỹ Tho [tỉnh Tiền Giang]. Sau khi tu và học nghề thuốc ở núi Bà Đen [Tây Ninh], ông về Sài Gòn và nhận thấy ngay ngã ba này có một vị trí thuận lợi do có chùa và xung quanh đều là đất trống, nên chọn nơi đây làm điểm khám chữa bệnh. Với kiến thức học được trên núi ông đã dùng những cây thuốc nam chữa bệnh và chuyên chữa cho trẻ con và phụ nữ”, Lương y Huệ cho biết.

Theo PGS.TS Lê Trung Hoa, nhà nghiên cứu địa danh học, Ông Tạ là vùng đất thuộc các phường 3, 4, 5, 7 Q.Tân Bình. Ông tên là Trần Văn Bỉ, lấy hiệu là Tạ Thủ [cánh tay nâng đỡ người bệnh] là một thầy thuốc nam chữa bệnh nổi tiếng ở trong vùng.

Theo Lương y Nguyễn Văn Huệ, Ông Tạ chữa rất nhiều bệnh, được mọi người tin tưởng tìm đến. Nhiều người mới kể nhau ở ngã ba này có một ông thượng tọa khám bệnh rất giỏi và chuyên trị về thuốc nam, chỉ cần đến đây được ông chữa thì đa phần sẽ hết bệnh.

Vì vậy sau khi ông mất đi thì tên ngã ba Tháp cũng được người dân đọc thành ngã ba Ông Tạ.

Vào những năm 1954, người dân miền Bắc di cư vào khu vực buôn bán và hình thành ngôi chợ tại khu vực này cũng đặt tên thành chợ Ông Tạ, từ đó gắn với địa danh người Sài Gòn xưa cho đến nay.

Sau 1975, trong quá trình đô thị hóa, khu chợ này cũng được dời về gần cuối đường Phạm Văn Hai và lấy theo tên đường. Trên đất khu chợ cũ cũng được xây nên một ngôi trường khang trang phục vụ dạy học.

Mộ thầy thuốc nam Thủ Tạ hiện được đặt trong một lăng tẩm cao hơn 5 m trong một con hẻm trên đường Phạm Văn Hai và được con cháu thờ cúng.

Ảnh: An Huy

Trong khi đó, theo tài liệu “Dọc theo tiếng còi tàu” của Nhà thơ Đỗ Trung Quân, thì ngã ba Ông Tạ trong những năm chế độ cũ là khu chợ buôn bán sầm uất, khu vực có một nhà thờ Đức Mẹ với tiếng chuông hai buổi ngân vang. Đến năm 1968, khu vực xuất hiện thêm nhiều lĩnh Mỹ, những quán bar cũng mọc lên, con đường Lê Văn Duyệt – Thoại Ngọc Hầu trải dài với hàng cây bông gòn nở hoa trắng xóa.

Đến những năm 1960 – 1970, khu vực nổi tiếng về buôn bán thịt chó, xung quanh tuyến đường vẫn còn những mảnh đất hoang, ruộng rau muống cùng khu dân cư xóm đạo của người dân miền Bắc di cư vào. Những cô gái xóm đạo lúc đó nổi tiếng xinh đẹp, hiền lành và ai cũng có một chuỗi tràng hạt đeo trên cổ, chăm đi nhà thờ và cười nói kín đáo.

Tin liên quan

Và rất lạ, bởi người được gọi tên cho cả vùng đất, ngã ba và ngôi chợ không phải là một danh nhân, anh hùng, liệt sĩ… mà chỉ là một thầy tu tại gia, thầy thuốc Nam bình thường.

LTS: Từ kỳ này, mỗi tuần Pháp Luật TP.HCM Chủ nhật sẽ gửi đến bạn đọc một bài viết về những tên đất, tên chợ, tên cầu… mang tên “Ông”, “Bà” ở Sài Gòn. Bắt đầu là ký sự về địa danh Ông Tạ của một cây bút có nhiều công trình biên khảo về Sài Gòn xưa.

Lạ nhất và có lẽ hiếm hoi nhất là địa danh Ông Tạ có từ khi nhân vật này còn sống khỏe mạnh. Và đặc biệt là do người dân quanh vùng gọi lâu dần thành quen chứ không phải do chính quyền nào đặt tên.

Tên được đặt khi nhân vật còn sống

Khu Ông Tạ hiện nay và vùng đất quanh đó, từ vùng giáp ranh quận 3, quận 10 và quận Tân Bình chạy xuống ngã tư Bảy Hiền, quẹo qua khu vực hiện nay là chợ Tân Bình… trước năm 1954 là ruộng và rừng cao su.

Sau hiệp định Genève, khi cả triệu người miền Bắc di cư vào Nam, chính quyền Ngô Đình Diệm đã phân phối bà con đến sinh sống và khai thác những vùng đất còn hoang sơ, trong đó có vùng Ông Tạ hiện nay.

Khi những di dân người Bắc mà hầu hết là đồng bào Công giáo đến, vùng này chỉ lèo tèo mấy căn nhà lá, có căn nhà nhỏ của ông Trần Văn Bỉ, một thầy thuốc Nam tu tại gia, chuyên bốc thuốc chữa bệnh cho dân nghèo quanh vùng.

Ông Bỉ sinh năm 1918, gốc người Mỹ Tho, từ nhỏ đã từng lên học đạo và học nghề bốc thuốc Nam với sư phụ núi trên chùa núi Bà Đen [Tây Ninh]. Sau, ông về cất am tu và bốc thuốc cứu người. Bà con quanh vùng và cả từ các tỉnh lân cận như Long An, Định Tường… cũng lên chữa bệnh, hầu hết là bà con nghèo.

Ông rất thương người nghèo, trước nhà ông ngày trước lúc nào cũng có một thùng đựng bạc lẻ để cho bà con nghèo lỡ đường. Có nhiều người nghèo quá, ông bắt mạch, bốc thuốc không lấy tiền mà còn cho tiền ăn, tiền xe về quê. Mọi người rất kính trọng nhưng không ai biết ông thầy tu bốc thuốc Nam tên gì, thấy ông trụ trì một am nên gọi ông là thầy Thủ Tọa, đọc theo giọng bình dân Nam Bộ là “Thủ Tạ”, rồi lâu dần bà con chỉ gọi “Ông Tạ”.

PGS-TS Lê Trung Hoa, nhà nghiên cứu địa danh học, gắn cho ông cái biệt hiệu là Tạ Thủ, nghĩa là “cánh tay nâng người bệnh”. Tôi cũng không biết căn cứ từ đâu?

Sau năm 1954, như đã viết ở trên, bà con người Bắc di cư vào sinh cơ lập nghiệp đông đúc nhưng vùng đất này chưa có tên nên bà con gọi là khu Ông Tạ, theo tên thầy Thủ Tạ bốc thuốc giúp người từ lâu ở đây.

Con đường quốc lộ 1 từ Tây Ninh về trung tâm Sài Gòn chạy ngang qua đây có thêm một nhánh nhỏ, sau được đặt tên là Thoại Ngọc Hầu. Có lẽ những người đặt tên đường Thoại Ngọc Hầu cũng như con đường Nguyễn Văn Thoại gần đó do liên tưởng tới công nghiệp mở mang bờ cõi phương Nam của Thoại Ngọc Hầu - Nguyễn Văn Thoại.

Sau ngày thống nhất, đường Thoại Ngọc Hầu đổi thành Phạm Văn Hai, đường Nguyễn Văn Thoại đổi thành Lý Thường Kiệt. Với sự cần cù lao động, buôn bán của bà con người Bắc di cư, khu vực này phát triển rất nhanh, một ngôi chợ được lập gần am tu của thầy Thủ Tạ nên được gọi là chợ Ông Tạ. Sau năm 1980, chợ dời về khu nghĩa trang Thánh Minh Tương Tế mới giải tỏa gần đó nhưng bà con tiểu thương ở đây vẫn tiếp tục buôn bán các mặt hàng truyền thống ở hai bên đường Phạm Văn Hai.

Vì Ông Tạ tu tại gia, am tu cũng là nhà và là nơi bốc thuốc chữa bệnh ở trong ngõ nên khi khu vực này phát triển, lập chợ, ông Thủ Tạ cũng mở một cửa hàng thuốc Nam ngay tại ngã ba mang tên ông. Ông Tạ mất năm 1983, được chôn cất ngay trong vườn nhà ông.


Ngã ba Ông Tạ ngày nay. 

60 năm đặc sản Bắc ở khu Ông Tạ

Khu vực mang tên Ông Tạ hiện nay bao gồm các phường 3, 4, 5, 6 và 7 quận Tân Bình, nằm hai bên đường Cách Mạng Tháng Tám [CMT8], từ Công viên Lê Thị Riêng [trước năm 1975 là nghĩa địa Đô Thành, sau giải tỏa, xây dựng công viên] chạy dọc xuống ngã tư Bảy Hiền; chạy ngang từ đường Bùi Thị Xuân tới khu Đất Thánh, cạnh Trường THCS Nguyễn Gia Thiều.

Khu vực này đa số dân cư là đồng bào theo đạo Công giáo, có nhiều giáo xứ, nhà thờ như Tân Chí Linh, An Lạc, Xây Dựng, Nghĩa Hòa, Mân Côi, Mai Khôi, An Tôn, Vinh Sơn… Đặc biệt có nhà thờ Chí Hòa cổ kính trên đường Bành Văn Trân là nơi an dưỡng của các giám mục, linh mục thuộc giáo phận Sài Gòn nghỉ hưu.

Bên trong khuôn viên nhà thờ là nghĩa trang dành để chôn cất các vị khi Chúa rước. Con đường trước nhà thờ trước kia là đường Nhà Thờ, sau năm 1975 được ráp với đường Thánh Mẫu đổi thành đường Bành Văn Trân.

Con đường này hình chữ L, bắt đầu từ đường CMT8 và cuối đường cũng là CMT8. Cũng trên đường CMT8, gần ngã ba Ông Tạ trước kia có Trường Trung học Thánh Tâm do các sư huynh Công giáo lập.

Sau năm 1975, trường đổi thành Trung học Bán công Tân Bình. Năm 1973, khi tôi làm việc ở một tòa soạn báo đặt ngay trong nhà in báo Xây Dựng trên đường Thánh Mẫu [nay là Bành Văn Trân], gần đó có quán cà phê Thăng Long có hàng chữ nổi bật dưới tên bảng hiệu: “20 năm danh tiếng”.

Nhà in Xây Dựng chuyên in nhật báo Xây Dựng do linh mục Nguyễn Quang Lãm chủ nhiệm kiêm chủ bút với bút danh Thiên Hổ rất nổi tiếng, rất có uy mà cả giới chức chính quyền Việt Nam Cộng hòa cũng rất ngại. Ông linh mục - nhà báo này tướng cao lớn, chuyên mặc áo sơmi carô, tự tay lái xe hơi đến tòa soạn và giảng thuyết.

Bên cạnh nhà in là ngôi nhà nguyện nhỏ, mỗi tuần cha Lãm đến giảng một lần. Nhà nguyện ngày ấy bây giờ đã được nâng cấp thành một nhà thờ khang trang. Còn quán cà phê Thăng Long “20 năm danh tiếng” mà tôi vẫn ngồi mỗi sáng ngày ấy bây giờ không còn nữa, nhưng mỗi khi có dịp đi ngang lòng vẫn thấy nao nao!

Thời gian này, thỉnh thoảng tôi thấy ông Tạ ngồi bắt mạch hay bốc thuốc cho bệnh nhân mỗi khi đi ngang qua nhà thuốc ở ngay ngã ba mang tên ông - tức ngã ba đường Phạm Hồng Thái và Thoại Ngọc Hầu, trước kia thuộc tỉnh Gia Định. Với dáng người đậm, nét mặt hiền từ, nhân hậu, ông Tạ dễ gây cảm tình và sự quý mến của người tiếp xúc.

Như đã viết, nổi tiếng nhất khu chợ Ông Tạ là món thịt chó. Không phải là các quán thịt chó mà là thịt chó thui nguyên con treo lủng lẳng hay bày hàng dãy trước khu chợ cũ. Nổi tiếng đến nỗi những người Hàn Quốc, vốn rất hảo món thịt chó, sinh sống và làm việc ở TP cũng đổ về nơi này ở để tiện mua thịt chó.

Con đường nhỏ bên cạnh chợ Phạm Văn Hai, tức chợ Ông Tạ cũ, hiện nay có đông đảo người Hàn Quốc đến ở, được gọi là “Phố Hàn Quốc”. Ngoài thịt chó, khu Ông Tạ còn nổi tiếng với các mặt hàng truyền thống Bắc đặc trưng như bánh đậu xanh, bánh cốm, trà Bắc, trà thảo dược, thuốc lào, hạt giống và nhất là các loại thuốc Nam vô cùng phong phú.

Những địa danh hành chính hoặc tên đường qua một thời kỳ lịch sử có khi được thay đổi cho phù hợp bởi những tên đất, tên đường ấy được các nhà cầm quyền đặt để. Nhưng những địa danh do người dân gọi thì khó mà đổi thay bởi nó “từ nhân dân mà ra”.

Như trường hợp địa danh Ông Tạ. Nó ăn sâu vào tiềm thức của người Sài Gòn hơn nửa thế kỷ qua, không chỉ vì các món đặc sản và phong cách buôn bán đặc trưng của người Bắc di cư ngày ấy mà còn bởi cái cách mà vùng đất này được nhân dân gọi tên.

Video liên quan

Chủ Đề